Historia

Historia Kościoła parafialnego Matki Boskiej Pocieszenia w Oławie

Kościół parafialny Matki Bożej Pocieszenia w Oławie ustawiony na pl. Maksymiliana Marii Kolbego jest bazyliką trójnawową z jedną emporą, orientowaną w kierunku wschód - zachód. Pięcioprzęsłowy korpus w układzie pseudo-halowym zakończony jest dwuprzęsłowym prezbiterium, z dobudowaną do niego za­krystią i wieżą. Całkowita długość budowli wynosi około 50 m, sze­rokość 30 m. Wysokość kościoła wynosi 15 m, a wysokość wieży, która jest najwyż­sza w Oławie, 62 m.

Średniowieczna Oława słynęła na Śląsku z kultu Św. Świerada. Na istnienie tego kultu wskazuje dokument papieża Innocentego III z 1201 (12 VIII) w którym wymieniony jest kościół pod wezwaniem Św. Błażeja i Św. Świerada w Oławie. Z papieskiego dokumentu nie wynika jednak czy Oława miała dwa kościoły czy jeden. Większość badaczy uważa, że wczesnośredniowieczna Oława miała wówczas dwa kościoły - parafialny Św. Błażeja którego kult był wyrazem wpływów osadników walońskich i kaplicę bądź niewielki kościółek znacznie wcześniej wystawiony pod wezwaniem Św. Świerada (Sperada). Taki tok rozumowania potwierdza dokument z 1206 r., dotyczący zamiany Oławy na Psie Pole pomiędzy Henrykiem Brodaty a klasztorem ołbińskim. Z tego dokumentu wynika jednak, że miasto miało dwie świątynie Św. Błażeja i Św. Świerada. Kościółek Św. Świerada pełnił rolę kaplicy szpitalnej i położony był w pobliżu bramy wrocławskiej, nad której duchową opiekę roztaczali już od połowy XII wieku wrocławscy benedyktyni.

Fundatorem kościoła Św. Błażeja (a więc dzisiejszego kościół parafialny MBP) był prawdopodobnie możnowładca śląski Piotr Włostowic. Najstarszą zachowaną do dzisiaj częścią budowli jest prezbiterium, wzniesione około 1300 r. w stylu gotyckim, nakryte sklepieniem gwiaździstym w XV wieku, z podwójnie profilowanymi żebrami. Sklepienie wieńczą dwa zworniki z piaskowca, zdobione motywem z liści. Z wcześniejszych, XIV-wiecznych sklepień zachowały się jedynie ślady na ścianach: służki od podłogi do sklepienia i lizeny, oddzielające przęsła od siebie.

W XVI stuleciu do prezbiterium dobudowano późnogotycką zakrystie i wieże, która zawiera w dolnej części kaplicę ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i wejściem od strony prezbiterium. Około 1587 r. dobudowano do obecnego prezbiterium nowy trójnawowy, pięcioprzęsłowy i pseudohalowy korpus i dwie kruchty, według projektu architekta Bernarda Niurona.

Kryzys, który przeżywał pod koniec średniowiecza Kościół katolicki, dał o sobie znać także na ziemi Śląskiej. W Oławie pojawili się zwolennicy poglądów M. Lutra. Około roku 1529 r. książę Fryderyk II przechylił się na stronę protestantów, stając się pierwszym protestanckim władcą na Śląsku. Poniosło to za sobą konsekwencje i w Oławie, ponieważ od 9.X.1534 roku kościół parafialny zmieniono na zbór protestancki. W takiej postaci trwał on aż do roku 1699, kiedy na krótko w okresie kontrreformacji stał się ponownie katolicki. Od roku 1707 do końca drugiej wojny światowej był ponownie protestancki.

W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-48) w roku 1634 pułkownik von Rostock zajął miasto Oławę i kazał je podpalić, pożar strawił całkowicie kościół. Zniszczeniu uległa wieża i dach aż do sklepień. Częściowo odbudowany kościół został osiem lat później splądrowany przez Szwedów.

W 1643 r. odbudowano wieże, w roku 1679 ufundowano wielki dzwon, a w 1694 dwa małe. Prowizoryczny dach wieży stanowiło wówczas pokrycie z gontów, dopiero w roku 1692 r. rozpoczęto nadbudowę zwieńczenia w formie dwuprześwitowego hełmu, którego gałka, proporzec i krzyż były obłożne dukatowym złotem a dach z cynkowej blachy sprowadzonej z Saksonii, został przez miejskiego malarza Guntercha pokreskowany na zielono. W XVIII wieku kościół upiększano i modernizowano z ówczesnym kanonem architektonicznym. 21 sierpnia 1881 roku o godzinie 17:30 w wieże uderzył piorun i zniszczył jej piękny barokowy hełm. Do dziś zachowały się tylko nieliczne elementy wykonane z kamienia, drewna i metalu. Barkowy układ hełmu możemy zobaczyć obecnie jedynie na witrynach Fryderyka Bernarda Wernhera. Odbudowę podjęto w 1886 r. dobudowując górną kondygnację i neogotycki hełm, który istnieje do dnia dzisiejszego.

Do najciekawszych zabytków kościoła należy niewątpliwie epitafium księcia Jerzego Ernesta, naj­starszego syna księcia Joachima Fryderyka i jego żony Anny Marii Anhalckiej, zmar­łego 6.XI.1589 r. Epitafium znajduje się nad drzwiami prowadzącymi do zakrystii, po lewej stronie ołtarza. Jest niewielkich rozmiarów. Pole środkowe stanowi silnie po­głębiony perspektywicznie relief w płycie alabastrowej ze sceną Zmartwychwstania Zmarłych. Jest to jedna z najlepszych płaskorzeźb tego typu, jakie zachowały się na Śląsku. Jest podtrzymywana z boków przez dwa anioły. Pod spodem biegnie fryz z umieszczoną w środku klęczącą postacią zmarłego dziecka, a po bokach znajdują się herby książąt Anhaltu i Brzegu. Herb Anhaltu i alabastrowa figura dziecka są wyjątkowym dziełem, podobnie jak opisana wyżej płaskorzeźba. Pod nią, między dwiema głowami, podtrzymującymi silnie wysunięty gzyms, znajduje się tablica inskrypcyjna z piaskowca.

Obok drzwi do zakrystii, bliżej ołtarza, znajduje się wykonana z piaskowca płyta nagrobna pułkownika szwedzkiego Jana Gunna, zmarłego w Oławie w 1649 r., który wydatnie przyczynił się do odbudowy miasta po pożarze w 1634 r. Po śmierci został pochowany w bogatej cynowej trumnie w kaplicy pod wieżą.

Na uwagę zasługują renesansowe i barokowe płyty nagrobne z wyrzeźbionymi na nich postaciami zmarłych. Do takich należy barokowa płyta, wykonana z piaskowca i umieszczona po prawej stronie prezbiterium, przedstawiająca zmarłą w 1680 r. Barbarę Hermanin. Wcześniejsze, renesansowe płyty nagrobne zachowały się bardzo dobrze na ścianach południowej kruchty. Znajduje się tam płyta nagrobna małej dziewczynki, Urszuli Chitner, córki Paula Chitnera, podskarbiego książęcego, zmarłej w 1594 r. oraz pięć płyt, przedsta­wiających członków rodziny pastora Jerzego Buchera. Zawarta jest w nich tragiczna historia śmierci jego rodziny. Pierwsza przedstawia postać kobiecą - córkę pastora Zuzannę, zmarłą w 1598 r. Następna należy do dwóch sy­nów pastora: Jerzego i Henryka, którzy tragicznie utonęli w 1598 r. Ostatnią umieszczoną po tej samej stronie kruchty płytą nagrobną jest płyta, przedstawiająca drugą córkę pasto­ra, Justynę Bucher, zmarłą w 1601 r. Na przeciwległej ścianie umieszczone są płyty nagrobne rodziców: pastora Jerzego Buchera, zmarłego w 1615 r. i jego żony Ewy, zmarłej w 1605 r. Na tej samej ścianie umieszczono skromniejszą płytę nagrobną Anny Marii von Hunol, zmarłej w 1618 r. W drugiej, północnej kruchcie umieszczono dwa epitafia. Jedno, renesansowe z 1591 wykonane zostało dla rodziny Stosch i drugie barokowe, wykonane dla burmistrza Macieja Müllera zmarłego w 1610 r. i jego żony, zmarłej w 1619 r. Na południowej ścianie kościoła, na wysokości chóru, jest jeszcze jedno cie­kawe epitafium. Przedstawia umieszczone obok siebie trzy niemowlęta, poniżej któ­rych znajduje się płyta inskrypcyjna, a powyżej przedstawiona jest personifikacja czasu - Chronos.

Po okresie dziewiętnastowiecznej przebudowy kościół przetrwał dwie wojny światowe i jest dzisiaj prawdziwą ozdobą i wizytówką naszego miasta. Jest reliktem pamiętającym czasy powstawania i kształtowania się miasta Oławy na przestrzeni wieków. Z jego wieży wypatrywano wrogich wojsk i na czas alarmowano okoliczną społeczność, był i jest ostoją wiernych naszego miasta i jego okolic.

Więcej informacji na stronach serwisu: Sanktuarium Matki Boskiej Pocieszenia.


Główna strona