Oława - Miasto Szczególne

Przy głównym szlaku komunikacyjnym, prowadzącym z Wrocławia do Krakowa i dalej do Lwowa, pomiędzy stolicą Śląska a Brzegiem, należącym obecnie do województwa opolskiego, leży Oława. Jej rodowód sięga początków XII wieku i z tego okresu pochodzą pierwsze wzmianki o osadzie. Wiemy, że do 1149 roku była ona własnością Piotra Własta, który w tym roku podarował ją założonemu przez niego opactwu św. Wincentego na Ołbinie (obecnie Wrocław-Śródmieście). W 1201 roku, drogą zamiany posiadłości, Oława stała się osadą książęcą, a jej panem był książę Henryk Brodaty mąż Jadwigi, późniejszej świętej. W dokumencie z roku 1218 Oława figuruje już jako osada targowa, a w 1234 otrzymała prawa miejskie. Nadal jednak była ściśle związana z klasztorami, które miały w jej okolicach liczne posiadłości. Henryk III w roku 1245 przekazał górny młyn klasztorowi w Czarnowąsach, a książę Bolesław - kolejny młyn oddał wrocławskim dominikanom. Również opactwo na Ołbinie posiadało w Oławie i okolicy swoje posiadłości. Pierwszy kościół w mieście został poświęcony św. Świeradowi (Wszeradowi).

Uważa się św. Świerada za pierwszego kanonizowanego Polaka, w roku 1083. Świerad prowadził swoją misję na przełomie X i XI wieku, zarówno w Polsce, na Śląsku, jak i na Węgrzech. Przez pewien czas ten asceta przebywał w okolicach Oławy i prowadził właśnie tutaj swą misyjną działalność.

Jego kult rozwinął się szczególnie w Oławie, co potwierdza rangę osady w rozwoju chrześcijaństwa na Śląsku. Położenie miasta jest dlatego szczególne, że utworzono je pomiędzy dwiema rzekami -Odrą i Oławą, tworzącą tutaj tzw. ujście zawleczone, swego rodzaju cud natury. Wody Oławy zbliżały się w pewnym miejscu (w okolicy obecnie istniejącej oczyszczalni) - na odległość ok. 60 m od Odry. Jeszcze nie tak dawno były tam mokradła, a w czasie większych powodzi mieszały się ze sobą wody z obu rzek. Po uregulowaniu Odry i Oławy (popularnie zwanej Oławką), ich obecne koryta dzieli kilkaset metrów terenu, dawniej podmokłego i zalesionego.

Od tego miejsca, z ujściem zawleczonym, rzeka Oława nieco odbija za miastem w lewo i jako dopływ Odry przedłuża swoje istnienie o 27 km, płynąc niemal równolegle do rzeki głównej, aż do Wrocławia. Teren pomiędzy tymi rzekami tworzył swoiste, urocze międzyrzece z piaszczystymi wzgórzami.

Dzięki Odrze - królowej śląskich rzek, miasto Oława znajduje się od wieków na głównym szlaku wodnym, łączącym ją ze światem.

W XVI wieku funkcjonował już most na Odrze, łączący miasto z przeciwległym brzegiem. Pomiędzy oławskim grodem a Odrą rozciągała się tzw. "pieprzowa droga", która dała potem nazwę osadzie, wchłoniętej z biegiem czasu przez miasto.

W końcu XIII wieku Oława osaczona była murami i miała dwa kościoły - św. Świerada i św. Błażeja. Książę Ludwik I wybudował w końcu XIV wieku kaplicę Św. Barbary (zburzoną w roku 1821) w południowo-wschodniej części miasta.

Od XV wieku funkcjonowała również kaplica zamkowa. W okresie reformacji kościół famy św. Błażeja i kaplicę zamkową przejęli miejscowi luteranie.

Rozwijające się miasto, wielokrotnie trawione przez pożary, było ofiarą wojen. Szczególnie zniszczono je podczas wojny trzydziestoletniej (1618-48). W roku 1633 zaraza (dżuma) zdziesiątkowała ludność Oławy. W okresie reformacji zanikł kult św. Świerada, żywy w poprzednich stuleciach. W Oławie i okolicy powstała lokalna legenda o świętym pustelniku. Dokument biskupa wrocławskiego Rudolfa, z 20 października 1468 notuje, że patron ołtarza, św. Świerad miał swoją pustelnię (erem) w pobliżu Oławy i że w niej zakończył życie. Przypuszcza się, że miało to miejsce ok. 1030-34 r.

Oława podzieliła w ciągu wieków losy innych miast śląska, przeżywała okresy rozkwitu i upadku. Już w XIV wieku, w rynku, centralnym punkcie miasta, powstał wspaniały ratusz, wielokrotnie potem przebudowywany. Do dzisiaj zachowała się w stanie oryginalnym wieża ratuszowa pochodząca z XVII wieku. Na ośmiobocznej wieży przyciąga wzrok mechanizm zegarowy zasługujący na szczególną uwagę. Na ośmioboku umieszczone są cztery tarcze zegara i cztery figury: kuli ziemskiej z księżycem, koguta, śmierci i króla Salomona. Od wschodniej strony, przy każdym uderzeniu podczas wydzwaniania godzin, Mechanizm zegara uruchamia koguta pędzącego kurę. Od strony południowej -śmierć rusza kosą przy wybijaniu kwadransów, od -zachodu król Salomon co godzinę poruszał berłem (obecnie szablą), otwiera usta i zamyka, jak gdyby wywoływał godziny. Od północy obrót wykonuje kula ziemska. Od niedawna zegar ponownie żyje, ku uciesze mieszkańców i turystów. Oławski zegar to symbol życia i śmierci, to alegoria czasu, istnienia i przemijania, to wizja przeszłości i przyszłości.

Oława to również miasto pobytu Jakuba Sobieskiego, polskiego królewicza, który w roku 1691 otrzymał ją jako zastaw za 500 tys. florenów, będące wianem księżniczki Jadwigi Elżbiety Neuburskiej. Polski królewicz przebywał na zamku do 29 października 1734. Za jego czasów miasto przeżywało wielki rozkwit, a liczny dwór syna zwycięzcy spod Wiednia zaktywizował oławskie rzemiosło i całe miasto.

22 maja 1842 roku ruszył z Wrocławia do Oławy pierwszy pociąg na odcinku kolei górnośląskiej. Jest to pierwsza linia kolejowa na ziemiach polskich.

Włączona do Oławy w roku 1913 wieś Zwierzyniec to skansen budownictwa wodnego, sieci śluz, kanałów i mostów, powstałych na przełomie XVII i XVIII wieku.

W Oławie urodził się j spędził dzieciństwo oraz lata młodzieńcze Bernhard Lichtenberg, który 23 czerwca 1996 roku został zaliczony przez papieża Jan Pawła II w poczet błogosławionych, podczas uroczystości beatyfikacyjnej odbywającej się w Berlinie. W sierpniu zakończył się remont elewacji kamieniczki, na rogu ul. Kościuszki i Rynku, w której mieszkała rodzina Lichtenbergów.

Główna strona